Bebeklikte iletişim rehberi | Elif Çınar Terlemez

Bu dönemde iletişim

Yaşamın ilk üç yılı, beyin gelişimini sürdürürken konuşma ve dilin en yoğun öğrenildiği dönemdir. Bu beceriler, seslerle, görüntülerle ve başkalarının konuşmasını düzenli olarak duyabildiği zengin bir ortamda en iyi şekilde gelişir.^[3]

Bebekler 6 aya kadar çoğunlukla ana dillerinin temel seslerini tanır. Her çocuk kendi hızında gelişir; ancak gelişim doğal bir sırayı izler.^[3]

Yaşa göre iletişim basamakları

Aşağıdaki maddeler, çocukların en az %75'inin o yaşa kadar ulaşması beklenen ve günlük yaşamda kolayca gözlenebilen becerilerdir. Bir maddenin henüz görülmemesi bir bozukluk olduğu anlamına gelmez; çocuğun gelişim taramasından geçirilmesinin düşünülmesi gerektiğini gösterir.^[2]

Dil ve iletişim basamakları (CDC kontrol listelerinden)^{[1, 2]}

2 ay: Ağlamak dışında sesler çıkarır
Yüksek seslere tepki verir
4 ay: “Ooo”, “aaa” gibi sesler çıkarır (agulama)
Siz konuşunca karşılık olarak ses çıkarır
Sesinizin geldiği yöne başını çevirir
6 ay: Sizinle sırayla ses çıkarır
Dilini çıkarıp üfleyerek ses çıkarır
Ciyaklama sesleri çıkarır
9 ay: “Mamamama”, “babababa” gibi farklı sesler çıkarır
Kucağa alınmak için kollarını kaldırır
12 ay: “Bay bay” yapar
Ebeveynine “anne”, “baba” ya da özel bir adla seslenir
“Hayır”ı anlar (söylediğinizde kısa bir an durur ya da bırakır)
15 ay: “Anne” ve “baba” dışında bir iki kelime söylemeye çalışır (top için “to” gibi)
Adını söylediğiniz tanıdık bir nesneye bakar
Hem jest hem sözle verilen yönergeyi izler (elinizi uzatıp “Oyuncağı ver” dediğinizde verir)
Bir şey istemek ya da yardım almak için işaret eder
18 ay: “Anne” ve “baba” dışında üç ya da daha fazla kelime söylemeye çalışır
Jest olmadan verilen tek adımlı yönergeyi izler (“Onu bana ver” gibi)
2 yaş: Sorduğunuzda kitaptaki şeyleri gösterir (“Ayı nerede?” gibi)
En az iki kelimeyi birleştirir (“Daha süt” gibi)
Sorduğunuzda en az iki vücut parçasını gösterir
El sallama ve işaret etme dışında jestler kullanır (öpücük gönderme, başıyla “evet” deme gibi)
30 ay: Yaklaşık 50 kelime söyler
Biri eylem bildiren iki ya da daha fazla kelimeyi birleştirir (“Köpek koşuyor” gibi)
Kitapta gösterip “Bu ne?” diye sorduğunuzda adını söyler
“Ben”, “bana”, “biz” gibi kelimeler kullanır
3 yaş: En az iki karşılıklı söz alışverişiyle sohbet eder
“Kim”, “ne”, “nerede”, “neden” soruları sorar
Resimde ya da kitapta ne olduğunu söyler (“koşuyor”, “yiyor” gibi)
Sorulunca adını söyler
Çoğu zaman başkalarının anlayabileceği kadar net konuşur

Dikkat edilmesi gereken işaretler

0–3 ay: gülümsememe ya da başkalarıyla oyuna katılmama^[4]
4–7 ay: agulama ve hecelemenin olmaması^[4]
7–12 ay: çok az ses çıkarma; el sallama, işaret etme gibi jestleri kullanmama^[4]
7 ay – 2 yaş: başkalarının söylediklerini anlamama^[4]
12–18 ay: yalnızca birkaç kelime söyleme; 1,5–2 yaş: iki kelimeyi birleştirmeme; 2 yaş: 50'den az kelime^[4]
2–3 yaş: tanıdık kişilerin bile anlamakta zorlandığı konuşma^[4]
9 aya kadar adına tepki vermeme, 12 aya kadar çok az jest kullanma ya da hiç kullanmama, 18 aya kadar ilginç bir şeyi göstermek için işaret etmeme^[6]

Konuşma ve dildeki bir gecikme işitme kaybından kaynaklanabilir; bu nedenle değerlendirmenin bir parçası çoğunlukla işitme testidir.^[3]

Ne zaman başvurmalı?

Evde neler yapabilirsiniz?

Ne yaptığınızı bebeğinize anlatın ya da şarkıyla söyleyin.^[1]
Bebeğinizin söylemeye çalıştığı şeyin üzerine ekleyin; işaret ettiğinde kelimelerle karşılık verin.^[1]
Birlikte kitap okuyun; resimler hakkında konuşmak da okumaya dahildir. 2 yaşta yatmadan önce bir iki kitap okuyun.^[1]
Çocuğunuz bir kelimeyi eksik söylediğinde doğrusunu örnekleyin (o “nana” dediğinde “Daha çok muz istiyorsun” gibi).^[1]
2 yaşından önce, sevdiklerinizle görüntülü görüşmeler dışında ekran süresi önerilmez; 2 yaşta günde en fazla 1 saat, yanında bir yetişkinle çocuk programı izlenmesi önerilir.^[1]

Aileyi sürecin merkezine koyan yaklaşımlar araştırmalarla destekleniyor: dil güçlüğü olan 18–60 aylık çocuklarla yapılmış 18 çalışmayı inceleyen bir meta-analiz, ebeveynin uyguladığı dil müdahalelerinin hem anlama hem ifade dili üzerinde anlamlı olumlu etkisi olduğunu göstermiştir.^[5]

Terapide neler yapıyoruz?

Bu dönemde aileyle birlikte, oyun ve etkileşim üzerinden çalışıyorum. Floortime (DIR), oyun terapisi ve ev ve aile danışmanlığı alanlarında aldığım eğitimlerden yararlanıyorum. Ayrıntıları Hakkımda ekranındaki Yaklaşımlar bölümünde bulabilirsiniz.

Aklınıza takılan bir şey mi var?

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz. Kişiye özel değerlendirme için görüşelim.

Bana uygun mu? Randevu al

Kaynaklar

1.Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Learn the Signs. Act Early. Developmental Milestones (yaşa göre kontrol listeleri: 2 ay – 5 yaş). www.cdc.gov/act-early/milestones/index.html
2.Zubler JM, Wiggins LD, Macias MM, ve ark. (2022). Evidence-Informed Milestones for Developmental Surveillance Tools. Pediatrics, 149(3), e2021052138. doi.org/10.1542/peds.2021-052138
3.National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Speech and Language Developmental Milestones (2022). www.nidcd.nih.gov/health/speech-and-language
4.American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Early Identification of Speech, Language, Swallowing, and Hearing Disorders. www.asha.org/public/early-identification-of-speech-language-and-hearing-disorders/
5.Roberts MY, Kaiser AP. (2011). The effectiveness of parent-implemented language interventions: a meta-analysis. American Journal of Speech-Language Pathology, 20(3), 180–199. doi.org/10.1044/1058-0360(2011/10-0055)
6.CDC. Signs and Symptoms of Autism Spectrum Disorder. www.cdc.gov/autism/signs-symptoms/index.html

Bu dönemde iletişim

Bebekler 6 aya kadar çoğunlukla ana dillerinin temel seslerini tanır. Her çocuk kendi hızında gelişir; ancak gelişim doğal bir sırayı izler.^[3]

Yaşa göre iletişim basamakları

Dil ve iletişim basamakları (CDC kontrol listelerinden)^{[1, 2]}

2 ay: Ağlamak dışında sesler çıkarır
Yüksek seslere tepki verir
4 ay: “Ooo”, “aaa” gibi sesler çıkarır (agulama)
Siz konuşunca karşılık olarak ses çıkarır
Sesinizin geldiği yöne başını çevirir
6 ay: Sizinle sırayla ses çıkarır
Dilini çıkarıp üfleyerek ses çıkarır
Ciyaklama sesleri çıkarır
9 ay: “Mamamama”, “babababa” gibi farklı sesler çıkarır
Kucağa alınmak için kollarını kaldırır
12 ay: “Bay bay” yapar
Ebeveynine “anne”, “baba” ya da özel bir adla seslenir
“Hayır”ı anlar (söylediğinizde kısa bir an durur ya da bırakır)
15 ay: “Anne” ve “baba” dışında bir iki kelime söylemeye çalışır (top için “to” gibi)
Adını söylediğiniz tanıdık bir nesneye bakar
Hem jest hem sözle verilen yönergeyi izler (elinizi uzatıp “Oyuncağı ver” dediğinizde verir)
Bir şey istemek ya da yardım almak için işaret eder
18 ay: “Anne” ve “baba” dışında üç ya da daha fazla kelime söylemeye çalışır
Jest olmadan verilen tek adımlı yönergeyi izler (“Onu bana ver” gibi)
2 yaş: Sorduğunuzda kitaptaki şeyleri gösterir (“Ayı nerede?” gibi)
En az iki kelimeyi birleştirir (“Daha süt” gibi)
Sorduğunuzda en az iki vücut parçasını gösterir
El sallama ve işaret etme dışında jestler kullanır (öpücük gönderme, başıyla “evet” deme gibi)
30 ay: Yaklaşık 50 kelime söyler
Biri eylem bildiren iki ya da daha fazla kelimeyi birleştirir (“Köpek koşuyor” gibi)
Kitapta gösterip “Bu ne?” diye sorduğunuzda adını söyler
“Ben”, “bana”, “biz” gibi kelimeler kullanır
3 yaş: En az iki karşılıklı söz alışverişiyle sohbet eder
“Kim”, “ne”, “nerede”, “neden” soruları sorar
Resimde ya da kitapta ne olduğunu söyler (“koşuyor”, “yiyor” gibi)
Sorulunca adını söyler
Çoğu zaman başkalarının anlayabileceği kadar net konuşur

Dikkat edilmesi gereken işaretler

0–3 ay: gülümsememe ya da başkalarıyla oyuna katılmama^[4]
4–7 ay: agulama ve hecelemenin olmaması^[4]
7–12 ay: çok az ses çıkarma; el sallama, işaret etme gibi jestleri kullanmama^[4]
7 ay – 2 yaş: başkalarının söylediklerini anlamama^[4]
12–18 ay: yalnızca birkaç kelime söyleme; 1,5–2 yaş: iki kelimeyi birleştirmeme; 2 yaş: 50'den az kelime^[4]
2–3 yaş: tanıdık kişilerin bile anlamakta zorlandığı konuşma^[4]
9 aya kadar adına tepki vermeme, 12 aya kadar çok az jest kullanma ya da hiç kullanmama, 18 aya kadar ilginç bir şeyi göstermek için işaret etmeme^[6]

Konuşma ve dildeki bir gecikme işitme kaybından kaynaklanabilir; bu nedenle değerlendirmenin bir parçası çoğunlukla işitme testidir.^[3]

Ne zaman başvurmalı?

Evde neler yapabilirsiniz?

Ne yaptığınızı bebeğinize anlatın ya da şarkıyla söyleyin.^[1]
Bebeğinizin söylemeye çalıştığı şeyin üzerine ekleyin; işaret ettiğinde kelimelerle karşılık verin.^[1]
Birlikte kitap okuyun; resimler hakkında konuşmak da okumaya dahildir. 2 yaşta yatmadan önce bir iki kitap okuyun.^[1]
Çocuğunuz bir kelimeyi eksik söylediğinde doğrusunu örnekleyin (o “nana” dediğinde “Daha çok muz istiyorsun” gibi).^[1]
2 yaşından önce, sevdiklerinizle görüntülü görüşmeler dışında ekran süresi önerilmez; 2 yaşta günde en fazla 1 saat, yanında bir yetişkinle çocuk programı izlenmesi önerilir.^[1]

Kaynaklar

1.Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Learn the Signs. Act Early. Developmental Milestones (yaşa göre kontrol listeleri: 2 ay – 5 yaş). www.cdc.gov/act-early/milestones/index.html

2.Zubler JM, Wiggins LD, Macias MM, ve ark. (2022). Evidence-Informed Milestones for Developmental Surveillance Tools. Pediatrics, 149(3), e2021052138. doi.org/10.1542/peds.2021-052138

3.National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Speech and Language Developmental Milestones (2022). www.nidcd.nih.gov/health/speech-and-language

4.American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Early Identification of Speech, Language, Swallowing, and Hearing Disorders. www.asha.org/public/early-identification-of-speech-language-and-hearing-disorders/

5.Roberts MY, Kaiser AP. (2011). The effectiveness of parent-implemented language interventions: a meta-analysis. American Journal of Speech-Language Pathology, 20(3), 180–199. doi.org/10.1044/1058-0360(2011/10-0055)

6.CDC. Signs and Symptoms of Autism Spectrum Disorder. www.cdc.gov/autism/signs-symptoms/index.html